E-Ticaret Pazar Yeri ve Doğrudan Satış Modellerinde Sözleşmesel İlişkiler

6563 sayılı Elektronik Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun’un 2 numaralı “Tanımlar” maddesinde elektronik ticaret, fiziki olarak karşı karşıya gelmeksizin, elektronik ortamda gerçekleştirilen çevrim içi iktisadi ve ticari her türlü faaliyet olarak tanımlanmaktadır. 

Somut olayımızda Türkiye’nin en büyük online platformlarından olan MardinSepeti.com üzerinden satış yapan Tuğçe Hanım da, RealMardin.com isimli web sitesi üzerinden doğrudan satış yapan Gizem Hanım da müşterileriyle fiziki olarak bir araya gelmeden, elektronik ortamlar üzerinden ticari faaliyetlerini yürütmektedir. Bu sebeple hem Tuğçe Hanım’ın hem de Gizem Hanım’ın elektronik ticaret faaliyetinde bulunduğuna dair herhangi bir şüphe bulunmamaktadır.

Yine aynı Kanunun 1. maddesinde de işbu Kanunun amacı elektronik ticarete ilişkin esas ve usulleri düzenlemek olarak tanımlanmaktadır. İşbu sebeple değerlendirmemizin devamında, öncelikle Kanunun tanım maddelerinden yola çıkarak Tuğçe ve Gizem Hanım’ın faaliyetlerinin hukuki değerlendirilmesi yapılacaktır. Elektronik ticaret ortamı Kanunun 2 numaralı maddesinde şöyle tanımlanmaktadır: Elektronik ticaret ortamı, elektronik ticaret faaliyetinde bulunulan internet sitesi, mobil site veya mobil uygulama gibi platformları ifade eder. 

Bu tanımdan hareketle hem RealMardin.com’un hem de MardinSepeti.com’un ticari ortam olduğu kuşkusuzdur. 

2022 yılında Kanunda yapılan değişiklik ile beraber Kanunun önceki düzenlemesinde yer alan hizmet sağlayıcı ve aracı hizmet sağlayıcı aktörlerinin dışında, elektronik ticaret hizmet sağlayıcı ve elektronik ticaret aracı hizmet sağlayıcı olarak iki yeni aktör de Kanuna girmiştir. 

Kanunun ilgili maddesinde hizmet sağlayıcı elektronik ticaret faaliyetinde bulunan gerçek ya da tüzel kişiler; aracı hizmet sağlayıcı başkalarına ait iktisadi ve ticari faaliyetlerin yapılmasına elektronik ticaret ortamını sağlayan gerçek ve tüzel kişiler; elektronik ticaret hizmet sağlayıcı, elektronik ticaret pazar yerinde ya da kendine ait elektronik ticaret ortamında mal veya hizmetlerinin teminine yönelik sözleşme yapan ya da sipariş alan hizmet sağlayıcı; elektronik ticaret aracı hizmet sağlayıcı ise elektronik ticaret pazar yerinde elektronik ticaret hizmet sağlayıcıların mal veya hizmetlerinin teminine yönelik sözleşme yapılmasına ya da sipariş verilmesine imkân sağlayan aracı hizmet sağlayıcı olarak düzenlenmiştir. 

Son olarak Kanuna 2022 değişiklikleriyle girmiş olan elektronik ticaret pazar yeri ise elektronik ticaret aracı hizmet sağlayıcının aracılık hizmetlerini sunduğu elektronik ticaret ortamını ifade eder. 

Kanunun bütünü ve kanun koyucunun 2022 yılında yapmış olduğu değişiklikler bütüncül olarak değerlendirildiğinde elektronik ticaret hizmet sağlayıcı ve hizmet sağlayıcı ile elektronik ticaret aracı hizmet sağlayıcı ve aracı hizmet sağlayıcı arasında fonksiyonel  ve teknik anlamda bir farklılık olmadığı görülmektedir. Yanlış anlaşılmaması adına burada ifade edilmeye çalışılan her elektronik ticaret hizmet sağlayıcının aynı zamanda bir hizmet sağlayıcı olduğu ancak her hizmet sağlayıcının elektronik ticaret hizmet sağlayıcı olarak kabul edilemeyeceğidir. (Aynı durum elektronik ticaret aracı hizmet sağlayıcılar ve aracı hizmet sağlayıcılar için de geçerlidir.)

Kanunun koyucunun 2022 yılında yapmış olduğu değişikliklerle ilgili aktörler arasında böyle bir farklılığa gitmiş olmasının sebebinin yine 2022 yılında getirilen ek yükümlülükler açısından bazı sektörleri dışarıda bırakmak olduğu anlaşılmaktadır. Kanunun 1 numaralı maddesinin 3 numaralı bendinde sayılan sektörlerde faaliyet gösterenlerin elektronik ticaret aracı hizmet sağlayıcı veya elektronik ticaret hizmet sağlayıcı kabul edilmeyeceği düzenlenmiştir. Burada sayılanlar dışında yine Kanunun Ek madde 2’sinin 11. bendinde ve ek madde 4’ün 9 numaralı bendinde düzenlendiği üzere münhasıran elektronik ticaret aracı hizmet sağlayıcının markasını taşıyan ürünlerin bayilik ve acentelik gibi sözleşmeler kapsamında satışa sunulduğu elektronik ticaret pazar yerleri ek madde 2 ve ek madde 4’te düzenlenen yükümlülüklerden istisna tutulmuştur. Son bir istisna da toplam satış hasılatının yarısından fazlasını elektronik ticaret dışındaki satışlardan elde eden elektronik ticaret hizmet sağlayıcılar ve elektronik ticaret aracı hizmet sağlayıcılar için Kanunun ek 2 ve 3 numaralı maddelerinde düzenlenmiştir. İlgili maddelere göre toplam satış hasılatının yarısından fazlasını elektronik ticaret dışındaki satışlardan elde edenlere bu madde hükümleri uygulanmayacaktır.

Tuğçe Hanım açısından değerlendirmeler

Somut olayı değerlendirdiğimizde Tuğçe Hanım Türkiye’nin en büyük online platformlarından olan MardinSepeti.com isimli online pazar yerinde satış yapmaya karar veriyor. Yukarıda verdiğimiz tanımlar ışığında, MardinSepeti.com bir platform olarak hem bir elektronik ticaret ortamı hem de bir elektronik ticaret pazar yeri ve de platform üzerinden elektronik ticaret pazar yerinde elektronik ticaret hizmet sağlayıcıların mal veya hizmetlerinin teminine yönelik sözleşme yapılmasına ya da sipariş verilmesine imkan sağlayan aracı hizmet sağlayıcı olarak elektronik ticaret aracı hizmet sağlayıcı sıfatına haiz olacaktır. 

Tuğçe Hanım ise bu platform/pazar yeri üzerinden satışlarını gerçekleştiren, bu pazar yerinde mal veya hizmetlerinin teminine yönelik sözleşme yapılmasına ya da sipariş verilmesine imkan sağlayan elektronik ticaret hizmet sağlayıcısıdır. (Değerlendirmelerin devamında, aralarında fonksiyonel ve teknik olarak bir farklılık olmadığı açıklandığı üzere hizmet sağlayıcısı yerine sadece elektronik ticaret hizmet sağlayıcısı tanımı kullanılacaktır.) Elektronik ticaret hizmet sağlayıcısı olarak vasıflandırmak için, çevrimiçi ortamda ticaret (elektronik ticaret) yapmak yeterlidir. Öte yandan çevrimiçi ticaret, kendine ait müstakil ticaret ortamı (internet sitesi, mobil site veya mobil uygulama) olabileceği gibi, bir pazar yeri de olabilir. (Doğan, C. & Sanlı, K. C., 2023, s.94) 

Tuğçe Hanım’ın gireceği temel sözleşmeler ilişkiler aşağıdaki gibidir:

1. Elektronik ticaret pazar yerinde satışa sunulacak ürünlerle ilgili satış veya tedarik sözleşmesi

   
   

Elektronik ticaret hizmet sağlayıcısı sıfatıyla faaliyet gösteren Tuğçe Hanım, elektronik ticaret pazar yerinde satışa sunacağı ürünleri doğrudan üreticilerden temin edebileceği gibi, toptancı veya distribütör konumundaki tedarikçilerden de temin edebilir. Bu durumda, Tuğçe Hanım ile üretici veya tedarikçiler arasında kurulan hukuki ilişki, ürünlerin teminine yönelik bir satış veya tedarik sözleşmesine dayanacaktır. Söz konusu sözleşmeler kapsamında, ürünlerin özellikleri, kalite ve mevzuata uygunluk şartları, teslim ve ödeme koşulları ile ayıplı mal ve teslimden doğan sorumlulukların açık biçimde düzenlenmesi gerekmektedir. Zira elektronik ticaret yoluyla yapılan satışlarda alıcıya karşı doğan yükümlülüklerin muhatabı elektronik ticaret hizmet sağlayıcısı olduğundan, üreticiler veya tedarikçilerle kurulan sözleşmesel ilişkilerin, bu sorumluluklar bakımından Tuğçe Hanım’ın hukuki durumunu güvence altına alacak şekilde yapılandırılması önem taşımaktadır.

2. www.MardinSepeti.com ile aracılık sözleşmesi

   
   

Aracılık sözleşmesinin ilişkin asgari unsurlar Elektronik Ticaret Aracı Hizmet Sağlayıcı ve Elektronik Ticaret Hizmet Sağlayıcılar Hakkında Yönetmelik’in 15. maddesinde belirlenmiştir. 

Aracılık sözleşmesi, elektronik ticaret aracı hizmet sağlayıcı ile elektronik ticaret hizmet sağlayıcı arasındaki ticari ilişkinin koşullarını yazılı veya elektronik ortamda belirleyen ve asgari olarak aracılık hizmetinin kapsamını, hizmetin kısıtlanması, askıya alınması veya sona erdirilmesine ilişkin halleri ve süreçleri, hizmet bedellerini ve bu bedellerin hangi şartlarda değişeceğini, mal veya hizmetlerin sıralanması ve alıcıya tavsiye edilmesinde kullanılan parametreleri ve varsa ücretli sıralamanın etkilerini, elektronik ticaret hizmet sağlayıcıya yapılacak ödemelerin süresini, dahili iletişim sistemine erişim ve sözleşmenin bu sistemde saklanmasına ilişkin bilgileri, cayma hakkı süresinin kanuni sürenin üzerine çıkarılması halinde buna dair düzenlemeleri, fikri ve sınai mülkiyet haklarının kullanımına ve ihlallerin önlenmesine yönelik tedbirleri ile sözleşme süresince ve sonrasında elde edilen verilere erişim ve veri kullanımına ilişkin hükümleri içermelidir. Ayrıca orta, büyük ve çok büyük ölçekli elektronik ticaret aracı hizmet sağlayıcılarla yapılan sözleşmelerde, elektronik ticaret hizmet sağlayıcıya belirli verileri bedelsiz ve etkin biçimde taşıma ve bazı verilere erişim imkanı tanınacağı ve veri taleplerinin alıcı bilgileri anonimleştirilerek belirli süre içinde karşılanacağı hususlarına da yer verilmesi zorunludur.

3. Mesafeli Satış Sözleşmesi 

   
   

Yönetmeliğin ikinci maddesinde alıcılar elektronik ticarete konu mal veya hizmeti satın alan ya da satın alma amacıyla hareket eden gerçek veya tüzel kişi olarak tanımlanmıştır. 

Tuğçe Hanım ile platform üzerinden alışveriş yapan alıcılar arasında mesafeli satış sözleşmeleri kurulur. 

6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanunun 48. maddesinde tanımlandığı üzere mesafeli sözleşmeler (mesafeli satış sözleşmelerinin de bu kapsamda değerlendirileceği kabul edilmektedir) satıcı veya sağlayıcı ile tüketicinin eş zamanlı fiziksel varlığı olmaksızın, mal veya hizmetlerin uzaktan pazarlanmasına yönelik olarak oluşturulmuş bir sistem çerçevesinde, taraflar arasında sözleşmenin kurulduğu ana kadar ve kurulduğu an da dâhil olmak üzere uzaktan iletişim araçlarının kullanılması suretiyle kurulan sözleşmelerdir.

4. Ön Bilgilendirme Formu

   
   

Ön Bilgilendirme Formu Ön Bilgilendirme Yükümlülüğü başlığı altında bulunan ve Mesafeli Sözleşmeler Yönetmeliği’nin 5. maddesinde belirtilmiş olan kişilerin önden bilgilendirildiği yükümlülükleri içeren formdur. İlgili maddede mesafeli sözleşme kurulmadan önce tüketici, mal veya hizmetin temel nitelikleri, satıcı/sağlayıcı ve varsa aracı hizmet sağlayıcıya ilişkin kimlik ve iletişim bilgileri, toplam fiyat ve ek masraflar, teslim–ifa süresi, cayma hakkının koşulları ve istisnaları ile uyuşmazlık çözüm yolları hakkında satıcı veya sağlayıcı tarafından eksiksiz biçimde önceden bilgilendirilmelidir. Bu bilgiler sözleşmenin ayrılmaz parçasıdır; ön bilgilendirmenin yapıldığını satıcı veya sağlayıcı ve platform üzerinden satışta aracı hizmet sağlayıcı birlikte ispatlamakla yükümlüdür ve platform satışlarında ön bilgilendirmeden müteselsil sorumluluk söz konusudur.

Ayrıca 6502 sayılı Kanunun mesafeli sözleşmelere ilişkin 48. maddesinde ayrıca aracı hizmet sağlayıcıların, aracılık ettikleri mesafeli satış sözleşmelerinde ön bilgilendirmenin yapılması, teyidi ve ispatından da satıcı veya sağlayıcı ile birlikte müteselsilen sorumlu olduğu tekraren düzenlenmiştir. 

Somut olayda Tuğçe Hanım ile alıcı aralarında kurulacak mesafeli satış sözleşmesinin ayrılmaz bir parçası olarak ön bilgi formu da alıcının satın alma öncesi bilgilendirilmesi için düzenlenmelidir. 

5. Kişisel Verilerin İşlenmesi ve Aktarılması Sözleşmesi 

   
   

6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanununa veri sorumlusu kişisel verilerin işleme amaçlarını ve vasıtalarını belirleyen, veri kayıt sisteminin kurulmasından ve yönetilmesinden sorumlu olan gerçek veya tüzel kişiyi ifade eder.

www.MardinSepeti.com, alıcı siteye üye olduğunda, verileri toplayan, saklayan ve "hangi verinin ne amaçla işleneceğine" karar veren platform olarak veri sorumlusudur.

Ayrıca Tuğçe Hanım da, kendisine gelen müşteri verisini (ad-soyad, adres, telefon) kargolama, fatura kesme ve satış sonrası destek için kendi amaçları doğrultusunda kullandığından bir veri sorumlusudur. 

Bu sebeple Tuğçe Hanım ve www.MardinSepeti.com arasında alıcıya ait verilerin Tuğçe Hanım’a kargo işlemleri vb. için aktarılması için bir kişisel verilerin işlenmesi ve aktarılması sözleşmesi düzenlenmelidir.

6. Ödeme Hizmetleri Sözleşmesi

   
   

Elektronik ticaret pazar yerleri üzerinden gerçekleştirilen satışlarda ödeme süreçleri çoğunlukla emanet (escrow) sistemi esas alınarak yürütülmektedir. Bu sistemde alıcı tarafından ödenen bedel, malın teslimi veya hizmetin ifasının tamamlanmasına ve cayma hakkı süresinin sona ermesine kadar pazar yeri tarafından veya pazar yerinin anlaşmalı olduğu ödeme kuruluşu nezdinde tutulmaktadır. İlgili sürelerin geçmesinin ardından ilgili bedel elektronik ticaret hizmet sağlayıcıya aktarılmaktadır. Bu ödeme yapısı genellikle elektronik ticaret aracı hizmet sağlayıcının kendi ödeme sistemi veya yetkili bir ödeme hizmeti sağlayıcısı aracılığıyla işletilmekte olup, elektronik ticaret hizmet sağlayıcı çoğu durumda ödeme hizmetleri sözleşmesine doğrudan taraf olmamakla birlikte, bu sözleşmenin hukuki ve fiili sonuçlarına tabi olmaktadır. 

Her ne kadar somut olayda www.MardinSepeti.com’un Kanunun ek maddelerinde tanımlanan niceliksel eşiklere göre çok büyük ölçekli bir elektronik ticaret aracı hizmet sağlayıcı olup olmadığı anlaşılmasa da ödev yönergesinde “Türkiye’nin en büyük online platformlarından olan” bir platform olarak tanıtılmıştır. Eğer www.MardinSepeti.com çok büyük ölçekli bir elektronik ticaret aracı hizmet sağlayıcı olsa idi Kanunun ek madde 2’sinde düzenlendiği üzere finansal hizmetler sunamaz idi. Ancak aynı maddede kredi kartıyla yapılan kredili ödeme işlemleri bu yasağın dışında tutulduğundan www.MardinSepeti.com’un kendi ödeme altyapısını kullanabileceği düşünülebilir. 

Somut olayda Tuğçe Hanım ile www.MardinSepeti.com arasında, eğer www.MardinSepeti.com kendi ödeme altyapısını kullanıyorsa ödeme hizmetlerine ilişkin bir sözleşme de akdedebilir. Veya işbu ilişki aracılık sözleşmesi kapsamında da düzenlenebilir.  

Eğer www.MardinSepeti.com kendi ödeme altyapısını kullanmıyorsa, platformun anlaşmalı olduğu ödeme kuruluşlarıyla yapmış olduğu çerçeve sözleşmenin ışığında Tuğçe Hanım’ın bu firmalarla da sözleşmesel bir ilişkiye girmesi gerekmektedir.  

7. Lojistik ve Kargo Hizmetlerine İlişkin Sözleşme

   
   

Elektronik ticaret faaliyetlerinde lojistik ve kargo hizmetlerinin temini bakımından iki farklı sözleşmesel yapı söz konusu olabilmektedir. İlk ihtimalde, elektronik ticaret aracı hizmet sağlayıcı tarafından kargo firmalarıyla yapılan çerçeve sözleşmeler kapsamında, elektronik ticaret hizmet sağlayıcı bu sözleşmelere katılan taraf sıfatıyla dahil olmakta ve gönderim süreçlerini pazar yerinin belirlediği usul ve şartlar çerçevesinde yürütmektedir. İkinci ihtimalde ise elektronik ticaret hizmet sağlayıcı, kargo hizmetlerini kendi belirlediği taşıyıcı aracılığıyla sağlamakta ve kargo firmasıyla doğrudan bir taşıma sözleşmesi akdetmektedir. Her iki durumda da, malın teslimine ilişkin gecikmeler ile taşıma sırasında meydana gelen hasarlardan doğan sorumluluğun, tüketici hukuku çerçevesinde esas itibarıyla elektronik ticaret hizmet sağlayıcıya ait olduğu kabul edilmektedir.

Her ne kadar somut olayda www.MardinSepeti.com’un Kanunun ek maddelerinde tanımlanan niceliksel eşiklere göre çok büyük ölçekli bir elektronik ticaret aracı hizmet sağlayıcı olup olmadığı anlaşılmasa da ödev yönergesinde “Türkiye’nin en büyük online platformlarından olan” bir platform olarak tanıtılmıştır. Eğer www.MardinSepeti.com çok büyük ölçekli bir elektronik ticaret aracı hizmet sağlayıcı olsa idi dahi Kanunun ek madde 2’sinde düzenlendiği üzere kendi faaliyetleri açısından kargo (taşımacılığı) hizmeti sağlayabilirdi. 

Somut olayda Tuğçe Hanım’ın www.MardinSepeti.com ile veya www.MardinSepeti.com’un kargo firmalarıyla yapmış olduğu çerçeve sözleşmeler ışığında belirli kargo firmalarıyla veya da kendi belirleyeceği bağımsız bir kargo firması ile kargo taşımacılığı hizmetlerine ilişkin bir sözleşmesel ilişki içine gireceği söylenebilir. 

8. Fikri ve Sınai Mülkiyet Haklarına İlişkin Lisans Düzenlemeleri

   
   

Elektronik ticaret aracı hizmet sağlayıcılarıyla akdedilen aracılık sözleşmelerinde, elektronik ticaret hizmet sağlayıcı tarafından platforma yüklenen ürün görselleri, açıklamalar, marka ve tasarım unsurlarına ilişkin olarak pazar yerine geniş kapsamlı lisans hükümlerinin tanındığı uygulamada görülmektedir. Bu kapsamda, söz konusu içeriklerin pazar yeri tarafından tanıtım, pazarlama ve platform içi kullanım amacıyla ücretsiz, süresiz ve devredilebilir nitelikte kullanılmasına izin verilmektedir.

Somut olayda Tuğçe Hanım www.MardinSepeti.com ile elektronik pazar yerinde satışa sunacağı ürünlerin görselleri, açıklamaları, marka ve tasarım unsurlarının tanıtım, pazarlama ve platform içi kullanımlarına ilişkin bir lisans sözleşmesi akdedebilir. Veya işbu ilişki aracılık sözleşmesi kapsamında da düzenlenebilir.  

Gizem Hanım açısından değerlendirmeler

Gizem Hanım somut olayda RealMardin.com isimli web sitesi üzerinden doğrudan satış yapmayı düşünmekte ve de kendine ait bu web sitesinin yapımı için kuzeniyle anlaşmaktadır.

Yukarıda detaylıca açıklandığı üzere elektronik ticaret hizmet sağlayıcı elektronik ticaret pazar yerinde ya da kendine ait elektronik ticaret ortamında mal veya hizmetlerinin teminine yönelik sözleşme yapan ya da sipariş alan hizmet sağlayıcı olarak Kanunda tanımlanmaktadır. Bu tanım ışığında Gizem Hanım kendi web sitesi üzerinden satış yapsa dahi bir elektronik ticaret hizmet sağlayıcıdır. (Değerlendirmelerin devamında, aralarında fonksiyonel ve teknik olarak bir farklılık olmadığı açıklandığı üzere hizmet sağlayıcısı yerine sadece elektronik ticaret hizmet sağlayıcısı tanımı kullanılacaktır.) RealMardin.com isimli web sitesi ise 6563 sayılı Kanun uyarınca bir elektronik ticaret ortamıdır. 

Gizem Hanım’ın gireceği temel sözleşmeler ilişkiler aşağıdaki gibidir:

1. Kendi web sitesi üzerinden satışa sunulacak ürünlerle ilgili satış veya tedarik sözleşmesi

   
   

Elektronik ticaret hizmet sağlayıcısı sıfatıyla faaliyet gösteren Gizem Hanım, kendi web sitesinde satışa sunacağı ürünleri doğrudan üreticilerden temin edebileceği gibi, toptancı veya distribütör konumundaki tedarikçilerden de temin edebilir. Bu durumda, Gizem Hanım ile üretici veya tedarikçiler arasında kurulan hukuki ilişki, ürünlerin teminine yönelik bir satış veya tedarik sözleşmesine dayanacaktır. Söz konusu sözleşmeler kapsamında, ürünlerin özellikleri, kalite ve mevzuata uygunluk şartları, teslim ve ödeme koşulları ile ayıplı mal ve teslimden doğan sorumlulukların açık biçimde düzenlenmesi gerekmektedir. Zira elektronik ticaret yoluyla yapılan satışlarda alıcıya karşı doğan yükümlülüklerin muhatabı elektronik ticaret hizmet sağlayıcısı olduğundan, üreticiler veya tedarikçilerle kurulan sözleşmesel ilişkilerin, bu sorumluluklar bakımından Gizem Hanım’ın hukuki durumunu güvence altına alacak şekilde yapılandırılması önem taşımaktadır.

2. Mesafeli Satış Sözleşmesi 

   
   

Yönetmeliğin ikinci maddesinde alıcılar elektronik ticarete konu mal veya hizmeti satın alan ya da satın alma amacıyla hareket eden gerçek veya tüzel kişi olarak tanımlanmıştır. 

Gizem Hanım ile kendi web sitesi  üzerinden alışveriş yapan alıcılar arasında mesafeli satış sözleşmeleri kurulur. 

3. Ön Bilgilendirme Formu

   
   

Somut olayda Gizem Hanım ile alıcı aralarında kurulacak mesafeli satış sözleşmesinin ayrılmaz bir parçası olarak ön bilgi formu da alıcının satın alma öncesi bilgilendirilmesi için düzenlenmelidir. Ancak Tuğçe Hanım’da olduğu gibi platformla bir müteselsil sorumluluk hali Gizem Hanım’ın durumunda geçerli olmayacaktır. 

4. Ödeme Hizmetleri Sözleşmesi 

   
   

Somut olayda Gizem Hanım’ın kendi web sitesi üzerinden yapacağı satışlar için ödeme süreçleri doğrudan Gizem Hanım ile ödeme hizmeti sağlayıcısı kurum arasında kurulan sözleşmesel ilişki çerçevesinde yürütülecektir. Bu kapsamda Gizem Hanım, kredi kartı veya banka kartı ile ödeme alabilmek için bir banka veya yetkili ödeme hizmeti sağlayıcısı ile sanal POS veya ödeme altyapısı sözleşmesi akdeder. Ödeme, alıcı tarafından gerçekleştirildiği anda bedel, ilgili banka veya ödeme kuruluşu aracılığıyla Gizem Hanım’ın hesabına aktarılır. Tuğçe Hanım’ın örneğinde olduğu gibi bir elektronik ticaret aracı hizmet sağlayıcısı tarafından uygulanan emanet (escrow) sistemi kural olarak söz konusu değildir.

5. Lojistik ve Kargo Hizmetlerine İlişkin Sözleşme

   
   

Gizem Hanım’ın kendi adına kurduğu internet sitesi üzerinden satış yapması halinde, Gizem Hanım ile alıcı arasında kurulan mesafeli satış sözleşmesinin ifası, malın alıcıya teslim edilmesiyle tamamlanır. Bu teslimatın sağlanabilmesi için Gizem Hanım’ın kargo veya lojistik hizmeti sunan bir taşıyıcı ile taşıma sözleşmesi akdetmesi gerekmektedir. Taşıma sözleşmeleri 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun 850 ve devamı maddelerinde düzenlenmiştir. Taşıma sözleşmesi kapsamında, taşıyıcı malı satıcıdan teslim alarak alıcıya ulaştırmayı üstlenirken, tüketiciye karşı teslim yükümlülüğünün muhatabı satıcıdır. Bu nedenle, somut olayda, teslimatın gecikmesi, malın kaybolması veya hasar görmesi hallerinde tüketiciye karşı doğrudan sorumluluk sadece Gizem Hanım’a ait olup, Gizem Hanım’ın taşıyıcıya karşı rücu hakkı saklıdır.

6. Kişisel Verilerin İşlenmesine İlişkin Sözleşmeler

   
   

Kendi adına bir internet sitesi üzerinden satış yapan Gizem Hanım, müşteri verilerinin hangi amaçlarla ve hangi araçlarla işleneceğine kendisi karar verdiğinden, 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu kapsamında veri sorumlusu sıfatını haizdir. Bu sıfat, Gizem Hanım’ın kişisel verilerin işlenmesi sürecine ilişkin olarak birtakım hukuki ve sözleşmesel yükümlülükler üstlenmesini gerektirir.

Bu kapsamda Gizem Hanım, öncelikle alıcıları kişisel verilerin işlenmesine ilişkin olarak açık, anlaşılır ve erişilebilir biçimde bilgilendirmekle yükümlüdür. Bu yükümlülük, internet sitesinde yayımlanan aydınlatma metni aracılığıyla yerine getirilir. Aydınlatma metninde, işlenen kişisel verilerin türleri, işleme amaçları, hukuki sebepleri, verilerin kimlere ve hangi amaçlarla aktarılabileceği ile ilgili kişilerin haklarına yer verilmesi zorunludur.

İnternet sitesi üzerinden üyelik sistemi kurulması halinde, Gizem Hanım ile alıcılar arasında ayrıca bir üyelik sözleşmesi kurulması gerekmektedir. Üyelik sözleşmesi, tarafların site kullanımına ilişkin hak ve yükümlülüklerini düzenleyen bir özel hukuk sözleşmesi niteliği taşır. Üyelik sözleşmesi ile aydınlatma metni ve açık rıza metinleri birbirinden ayrı ayrı düzenlemelidir.

Satıcının internet sitesinde çerezler (cookies) aracılığıyla veri işlemesi halinde, çerez politikası hazırlanması ve gerekli hallerde kullanıcıdan açık rıza alınması gerekmektedir. Çerez politikası, kullanılan çerez türlerini, amaçlarını ve kullanıcıların bu çerezleri nasıl yönetebileceğini açıklayan bilgilendirici bir metin niteliğindedir.

Bunun yanında, Gizem Hanım’ın alıcılara reklam, kampanya veya tanıtım amaçlı mesajlar ve e-mailler göndermesi halinde, 6563 sayılı Elektronik Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun uyarınca ticari elektronik iletiler bakımından ayrıca açık onay alınması zorunludur. Bu onay, kişisel verilerin işlenmesine ilişkin açık rızadan bağımsız bir hukuki dayanağa sahiptir ve her iki onayın birlikte alınmaması gerekmektedir. 

Ti̇cari̇ İleti̇şi̇m ve Ti̇cari̇ Elektroni̇k İleti̇ler Hakkinda Yönetmeli̇k’in 5. maddesi uyarınca hizmet sağlayıcının, mal ve hizmetlerini tanıtmak, pazarlamak, işletmesini tanıtmak ya da kutlama ve temenni gibi içeriklerle tanınırlığını artırmak amacıyla alıcıların elektronik iletişim adreslerine gönderdiği ticari elektronik iletiler için önceden; kendisi tarafından ya da İleti Yönetim Sistemi (“İYS”) üzerinden onay alınması zorunludur. Bu doğrultuda, hizmet sağlayıcının mal ve hizmetlerinin bilinirliğini artırmaya yönelik her türlü eylem onaya ihtiyaç duymaktadır. (Kaya, M. B., 2020, s.54) 

Ancak E-Ticaret Kanunu’nun 6. maddesinin ikinci fıkrası ve de E-İleti Yönetmeliği’nin 6. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca esnaf ve tacirlere önceden onay alınmaksızın ticari elektronik iletiler gönderilmesi mümkündür. E-Ticaret Kanunu gerekçesinde esnaf ve tacirlere getirilen istisnanın gerekçesi olarak, esnaf ve tacirlerin kendilerine gelen reklam amaçlı elektronik iletilerden haberdar olabilmelerinin ticarî hayatın bir gereği olduğu gösterilmiştir. Esnaf ve tacirlere getirilen istisna sadece onaya ilişkindir. Gerekçede de vurgulandığı üzere, esnaf ve tacirler de istedikleri zaman ileti almayı reddetme imkânına sahiptirler. Bu haliyle E-Ticaret Kanunu, genel alıcılara yönelik opt-in sistemi; esnaf ve tacirlere ilişkin ise opt-out sistemi getirmiştir. (Kaya, M. B., 2020, s.55) 

Somut olayda Gizem Hanım kendi web sitesi üzerinden yaptığı satışlarda kural olarak herkesten ticari iletiler için onay almak zorundadır. Ancak tacir veya esnaf alıcılar için onay almadan da ticari ileti gönderebilir. Ta ki ilgili esnaf ve tacirler ticari iletiyi reddetme haklarını kullanana kadar. 

Son olarak, 6698 sayılı Kanun uyarınca veri işleyen, veri sorumlusunun verdiği yetkiye dayanarak onun adına kişisel verileri işleyen gerçek veya tüzel kişiyi ifade etmektedir. Gizem Hanım’ın ödeme altyapısı, kargo hizmeti, yazılım veya barındırma hizmetleri gibi faaliyetler kapsamında üçüncü kişilerle çalışması halinde, bu kişilerin veri işleyen sıfatıyla hareket etmesi söz konusu olacağından, Gizem Hanım ile bu hizmet sağlayıcılar arasında kişisel verilerin işlenmesine ilişkin sözleşmelerin akdedilmesi gerekmektedir. Bu sözleşmeler, veri güvenliğinin sağlanması ve hukuki sorumluluğun sınırlarının belirlenmesi bakımından önem taşımaktadır.

7. Alan Adı, Barındırma ve Yazılım Geliştirme Sözleşmeleri

   
   

Kendi adına bir internet sitesi üzerinden satış yapmayı planlayan Gizem Hanım’ın faaliyetini sürdürebilmesi için teknik altyapıya ilişkin birtakım sözleşmesel ilişkiler kurması gerekmektedir. Bu kapsamda öncelikle, RealMardin.com alan adının tescili ve web sitesinin içeriklerinin fiziksel sunucularda barındırılması amacıyla bir alan adı (domain) kayıt operatörü ve bir yer sağlayıcı (hosting/sunucu hizmeti sağlayıcısı) ile alan adı ve barındırma sözleşmeleri akdetmesi gerekmektedir. Bu sözleşmeler, sitenin dijital varlığının hukuken ve fiilen sürdürülebilmesi bakımından zorunlu niteliktedir.

Bunun yanı sıra, web sitesinin yazılım ve tasarımının Gizem Hanım’ın kuzeni tarafından geliştirilmesi halinde, taraflar arasındaki hukuki ilişkinin bir eser sözleşmesi niteliği taşıdığı kabul edilmelidir. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanununun 470. maddesinde eser sözleşmesi yüklenicinin bir eser meydana getirmeyi, işsahibinin de bunun karşılığında bir bedel ödemeyi üstlendiği sözleşme olarak düzenlenmektedir. Eser sözleşmesinin konusunu oluşturan, yüklenicinin meydana getirmeyi taahhüt ettiği sonucun, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu anlamında eser sayılan bir fikrî ürüne ilişkin olması zorunlu değildir. Eser sözleşmesinin konusunun Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’nda eser sayılan bir fikrî ürüne ilişkin olması durumunda, eser sözleşmesinin özel bir türü olan “eser sipariş sözleşmesi” söz konusu olmaktadır. Bu sözleşme kapsamında yüklenici, FSEK’te eser sayılan bir fikrî ürünü meydana getirip iş sahibine teslim etmeyi, iş sahibi de bunun karşılığında bir bedel ödemeyi üstlenmektedir. Örneğin, bir kişinin, internet sitesini ve web sayfasını meydana getirip belirli bir bedel karşılığında iş sahibine teslim etmesi durumunda, bu internet sitesinin ve web sayfasının, eser sipariş sözleşmesi kapsamında oluşturulduğu söylenebilir. Eser sipariş sözleşmesine uygun olarak meydana getirilen fikrî ürünün, üzerinde somutlaştığı varlığa, 4721 sayılı TMK ve 6098 sayılı TBK hükümleri uygulanacaktır. Buna karşılık, bu sözleşme kapsamında meydana getirilen fikrî ürün aynı zamanda FSEK uyarınca eser ve 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu uyarınca tasarım sayılıyorsa bu fikrî ürüne FSEK ve SMK hükümleri de uygulanacaktır. (Zorluel, M., 2022, s.119-120-121)

Somut olayda, Gizem Hanım ile web sitesini tasarlayan kuzeni arasında bir eser sipariş sözleşmesi de kurulması gerekmektedir. Bu sözleşmede, web sitesine ilişkin kaynak kodların, yazılım altyapısının ve fikri mülkiyetinin kime ait olduğu, kullanım ve değiştirme yetkilerinin kapsamı ile bakım, güncelleme ve teknik destek yükümlülüklerinin açıkça düzenlenmesi gerekmektedir. Aksi halde, web sitesi üzerindeki hak sahipliği ve sitenin ilerleyen aşamalarda devri veya geliştirilmesi hususlarında hukuki uyuşmazlıkların ortaya çıkması söz konusu olabilecektir.